Özel Güvenlik Haber ve Eğitim Sitesi
Özel Güvenlik Sitesi

Araçta yapılması gereken iç ve dış kontroller

Araçta yapılması gereken iç ve dış kontroller

Güvenli Sürüş Teknikleri

İç ve Dış Kontroller

Lastik Kontrolü

Lastik, araçlar için konfor ve performans sağlamanın yanında, aracın toplamda mekanik ve teknolojik ömrünü etkileyen ve zeminle temasımızı sağlayan temel parçasıdır. Sürücü, yolcu, yük ve çevre için hayati önemi vardır.
Tekerlek lastiğinin ilk adımı J.B.Dunlop’un oğlunun üç tekerlekli bisikleti için tahta bir tekerlek üzerine lastik solüsyonu emprenye edilmiş (kimyasal maddelerin ahşabın bünyesine emdirilmesi) çadır bezini çivilerle tutturup hava ile şişirerek elde ettiği basit lastik modeli ile atılmıştır.
Bugünkü manada lastiğin geliştirilmesi 1900 yılların başlarında gerçekleşmiştir. Bugün lastiklerde yaygın olarak kullanılan ana hammadde olan kauçuk önceleri sadece Güney Amerika’da, sonraları Malezya, Endonezya, Srilanka ve diğer Güneydoğu Asya ülkeleri ve Brezilya’da yetiştirilen kauçuk ağacından elde edilmektedir. Kauçuk önceleri değişik amaçlar için kullanılmış, ancak lastik sektöründe kullanımı kauçuğun kükürt ile pişirilip (vulkanizasyon) şekillendirmesiyle gerçekleşmiştir.
Bundan sonra lastik teknolojisinde topuklara çelik teller yerleştirilmesi ve iç lastiğin geliştirilmesi ile hızlı bir gelişme başlamış ve 1920’li yıllara gelindiğinde Pnömatik tekerlek lastiğin ana maddelerine pamuktan yapılmış olan kord bezileri dahil olmuştur. Pamuktan daha mukavim kord ipliklerinin geliştirilmesi ile pamuk kord bezi yerine günümüzde yaygın olarak kullanılan rayon, polyester ve naylon gibi sentetik kat bezleri ve çelik kordlar kullanılmaya başlanmıştır. Lastiklerin sınıflandırılması ve standardizasyonu 1940’lı yıllarda lastik kesit genişliği ve jant ebadından oluşan rakam-harf grubuna dayalı lastik ebat sistemi geliştirilmesiyle başlatılmıştır. Lastik, kauçuk kord bezi ve çelik teller ile çeşitli kimyasal maddelerin birleşiminden oluşan ve aracın zemin ile konforlu, sağlam temasını ve tutunmasını sağlayan önemli bir parçasıdır. Kimyasal ham maddelerin içeriğiyle oynanması sonucu farklı amaç ve performanslarda lastikler üretilmektedir.
Lastikler, içine basılan hava yardımı ile araçta bulunan sürücü, yolcu ile taşınan yük açısından konforlu bir sürüş yapmasını sağlar.

Lastiğin İşlevleri

blank

blank

• Aracın değişebilen toplam ağırlığını taşımak.
• Kalkış ve fren anında ortaya çıkan büyük yük transferi ile oluşan (ön-arka, yanal) ağırlıkla birlikte, kalkışı sağlamak, frenleme sırasında kaymaya karşı direnç göstermektir.
• Yön vermek, üzerinde bulunulan yolun durumu ve iklim şartları gözetilerek kullanılan lastikler, aracın büyük bir emniyetle tutunmasını, yapılan manevra doğrultusunda güvenle yön almasını sağlar.
• Zemindeki farklılıkların etkisini azaltmak, sürücünün, araçta seyahat edenlerin ve yükün konforunu sağlamak, aracın uzun ömürlü olması için yolun pürüzlerinin etkisini azaltmak anlamına gelmektedir.
• Performansını milyonlarca lastik devri boyunca en üst düzeyde tutmak için uzun ömürlü olmak. Lastikler genel olarak beş kısımdan oluşur; Hiçbir güvenlik donanımı fizik kurallarını yok edemez.
• Karkas (Gövde): Lastikte bulunan bütün bölümleri üstünde taşır. Topuk çemberini içten dışa doğru sararak dönen, gövdeyi oluşturan çelik veya tekstil kumaştır. İçeride bulunan basınçlı havayı muhafaza eder, darbelere toplamda mukavemet gösterir. Yumuşak, dayanıklı ve esnek yapısı sürüşte amaçlanan konforu sağlar.
• Sırt (taban): Lastiğin yer ile temas eden desenli bölgesidir. Konfor, sürüş emniyeti (yere tam tutunma), fren emniyeti, yoldaki darbelere karşı dayanıklılık, uzun ömür (km olarak) ve desen yardımıyla soğutma sağlar.
• Omuz: Sırt ile yanağın birleştiği ve kalın kauçuktan yapılmış bölgedir. Viraj emniyeti için hayati önem taşır.
• Yanak: Lastiğin topuk ve omuz bölgesi arasında kalan, lastiğe esneklik sağlayan ve üzerinde marka ve uluslararası tanıtıcı bilgiler bulunan bölgesidir. Süspansiyon, esneklik, zeminden oluşan darbelere karşı dayanıklılık sağlar.
• Topuk: Lastiğin janta temas eden ve sıkıca bağlanmasını sağlayan bölgesidir. Lastiğin jant kısmındaki oluklu kısma tam ve sağlam olarak oturmasını, basınç kalitesinin sürekliliğini sağlar. Lastiğin jant üzerinde kayma ve sallanmasını engeller.

lastik katmanları

Lastiğin Katmanları

Lastiklerin uzun ömürlü olarak kullanılabilmesi ve tehlike yaratmaması için dikkat edilmesi gereken hususlar:

• Diş derinliği: Sırt bölgesi, lastiğin yola basan desenli kısmıdır. Lastik kullanımdan dolayı eskidikçe tutunması azalır. Geçen zamanda lastiğin üzerindeki desen aşınarak derinlik seviyesi düşer, performanslı ve güvenli olarak kullanılmaz seviyeye gelir. Diş derinliği 1.6 mm.’nin altına inmiş lastikleri kullanmak, can ve mal emniyeti bakımından tehlike oluşturur. Limit olarak 1.6 mm.’nin altında diş
derinliğine sahip lastiklerle trafikte yol almak ülkemizde olduğu gibi birçok ülkede de kanunen yasaktır. Ancak lastiklerde istenen verimi alabilmek için diş derinliği 3 mm. altına düşürmemek gereklidir, bu seviyeye geldiğinde değiştirilmesi tavsiye edilmektedir.
Kış lastiklerinin güvenli diş derinliğini en az 3 mm. yaz lastiklerinin ise en az 1.6 mm. olması ölçülerek takip edilmelidir. Gözle de lastiğin oluklarında bulunan işaret noktalarından kontrol edilebilir. Bu noktaya taban derinliği geldiğinde lastikler artık “kabak” olarak  değerlendirilir. Kullanılması hayati risk taşır ve yasaktır.
• Uygun lastik seçimi: Aracın kullanım kılavuzunda belirlenen ebat ve kat muadilinde ki lastikler kullanılmalıdır. Motorlu taşıtların üretiminde test edilerek takılan jant ve lastik ebatlarına uygun olanları kullanmayı sürdürmek şarttır.
• Dört lastik uyumu: Aracın tüm lastiklerinin yapıları, taban desenleri aynı ebat ve yapıda olmalıdır. Bu uyum sağlanmadığı takdirde, aracın aynı aksı üzerinde farklı yapı, desen ve aşınmış lastik takılması halinde araç performansı düşer, lastik kullanımı uzun ömürlü olmaz.
• Yük endeksi ve yükleme şekli: Araç taşıma kapasitesine (istiap haddi) uygun lastikler kullanılmalıdır. Limitten fazla yapılan yükleme lastiklerin çabuk ısınmasına, yanak, omuz ve topuk bölümlerinde arıza oluşmasına ve hızlı aşınmaya sebep olur. Ağırlığın dağılımı açısından dengesiz yüklemeler lastik ömrünü, toplam lastikler ya da tek tek şeklinde azaltır.

lastikte yük endeksi

Lastikte Yük Endeksi

• Araç hızı: Araç hızı arttıkça lastiğin sıcaklığı artar. Sürtünme nedeniyle sırt kauçuğu fazla aşınır. Hız yapmak lastiğe ve araç mekaniğine zarar verir. Çukur ya da kasislerden önce hızı en aza düşürerek, tekerlerin dönebilmesi için frenden ayağı çekmek gerekir.

lastikte hız endeksi

Lastikte Hız Endeksi

• Zemin ve iklim şartları: Bozuk yol yüzeylerinde ve aşırı sıcak aylarda lastik normale göre daha çok aşınır. Mevsim ve yol şartlarına uygun lastik seçimine dikkat etmek gerekir.
• Lastiğin performansı ve ömrü: Sürücünün sürüş ve fren kullanım alışkanlıkları lastiğin performansını ve ömrünü etkiler. Gereksiz ani frenler, kalkış sırasında sert kalkışlar taban kısmında aşınmaları arttırır. Lastikleri kullanım neticesinde oluşacak mekanik bozuklukların tamirinin ihmal edilmemesi (ön takım mekaniği) gerekir. İhmal, lastiklerin düzensiz aşınmasına neden olur, aşınan lastikler araç hakimiyetini zorlaştırır.
• Hava basıncı: Lastik hava basıncının belirlenenden az ya da çok olması, uzun dönemde lastikte ve araçta tamiri mümkün olamayacak hasarlara yol açar. Aynı zamanda, lastiğin dengesiz olmasına ve beklenenden erken aşınmasına neden olur. Hava basıncı, araç hareket ettirilmeden lastik soğukken ölçülmelidir. Periyodik olarak iki haftada bir basınç ölçümü uygundur. Araç üreticilerinin kullanım kılavuzunda belirlediği hava basıncı değerleri lastiğe uygulanmalıdır.
• Fren ayarı: Fren sistemlerinin zaman zaman kontrol edilmesi gerekir. Ayarı bozuk frenler, lastiklerde dengesiz ve hızlı aşınmalara yol açar. Arızalı olan fren sisteminde ani ve sert frenlemelerde kuvvet dağılımı her tekere göre farklı olacağından, frenlemeyle araç doğrulusunu koruyamaz ve tahmin edilemeyen sonuçlar doğurur.
• Balans ayarı: Jant ve lastiğin topuk ve diğer yönleri ile uygun olarak takılmaması durumunda araçta hızlı sürüş esnasında zıplama, vuruntu, yalpa meydana gelir. Bu sarsıntılar sürüşte konforsuzluklar yaşatır.
Rot ayarı: Aracın mekanik ve süspansiyon sistemlerindeki arızalar sebebi ile direksiyonda boşluk oluşur, sağa ya da sola kayma olabilir. Bu arızadan dolayı direksiyon tutuş açısı ile araç yönü aynı olmayabilir.
Ön düzenin bozuk olması sadece lastiklerin ekonomik ömrünü azaltmakla kalmaz; aracın süspansiyon ve bağlantılı aksamına da zarar verir. Devamında araçta maliyetli mekanik tamir ve bakım masraflarına sebep olur.
• Araçları park sırasında ağırlığı ile kaldırıma yaslamamak gerekir. Kaldırıma ağırlığı ile yaslanmış araçların jantlarında ve lastiklerinde sorunlar oluşur.


BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ



ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.