Özel Güvenlik Haber ve Eğitim Sitesi
Özel Güvenlik Sitesi

Çocuklara Para Nasıl Öğretilir?

Çocuklara Para Nasıl Öğretilir?

Çocuklara parayı anlatmak gerekiyor. Anlatmak gerekiyor ki ileride ne emekle kazanılan paranın her şeye muktedir olduğunu sansınlar ne de değersiz olduğuna inansınlar.

blank

blank

para ve çocuk

Para nedir?

Biz ne yaparsak yapalım çocuklarda paranın ne olduğuna ilişkin bir kavram oluşacaktır. Biz öğretmesek de bütün gün televizyonda , reklamlarda ve programlarda özendirilen, keyif verici şeyleri alabilmeleri için gerekli şeyin para olduğunu öğreneceklerdir. Hepsini biryana bırakın, okulda arkadaşları ona parayı anlatacaktır. Yani “para mutluluk getirmez” desek de, onlar paranın her şey olduğu ve her şeyi satın alabileceği öğretilen bir kuşak olarak yetişiyorlar.

Paranın genel olarak anlamını, küçük yaşlarda öğrenseler de, paranın değeri konusundaki düşünceleri gelişim dönemlerine bağlıdır. Küçük yaşlardan başlayarak, isteklerinin alınabilmesi için para gerektiğini öğrenen çocuk, okul öncesi dönemde paranın miktarını anlamaz. Onun için bir lira, bin lira gibi kavramlar yoktur.

Ebeveynlerin, çocuklarının yanlarında olamamalarını “para kazanmamız gerek” şeklindeki açıklamalarından çocuklar hoşlanmazlar. Ancak aileler genellikle bu söyleme “Kazanalım ki, senin istediğin oyuncağı alabilelim” şeklinde devam ederler. Çocuk oyuncağı ister ve ona göre oyuncak alınınca para kazanmaya gerek kalmaz. Bu nedenle, işe gitmenin anne-babanın yapması gereken ve onların istediği bir iş olduğunu söylemek daha doğru olur. Yoksa her işe gittiğinizde ona bir şey almanız gerektiğini düşünür.

Ona paradan bahsedin

Ona parayı anlatın. Yaşı büyüdükçe paranın miktarını öğretin. Alışverişlerde bazı ödemeleri onun yapmasına, para üstünü alarak size vermesine izin verin. Evde birlikte oynadığınız oyunlarda alışveriş oyunları, para verip karşılığında mal alma ve para üstü alma gibi kavramların yanı sıra başka kavramların öğrenilmesine de yardımcı olacaktır. Böylece çocuk bir şey alabilmesi İçin, bedel ödemesi gerektiğini ve eğer o bedeli ödeyemiyorsa, tercih yapması ya da vazgeçmesi gerektiğini öğrenecektir.

Maddi durumu iyi olmayan aileler çocuk bir şey isteyince “Paramız yok.” şeklinde açıklama yapıyorlar. Maddi durumu iyi olan aileler de bazen çocukları ne isterse alıyor. Her ikisi de yanlış. Birincisinde, çocukta eksiklik duygusu oluşuyor. Diğerinde de çocuk sorumluluk almayı öğrenemiyor. Asıl yapılması gereken “Planımızda ya da hedefimizde yok.” şeklinde açıklama yapmaktır. Bu durumda çocuk istek ile ihtiyaç arasındaki farkı anlayabilecektir.

Çocuğa Para Vermek

Çocuk evdeki herhangi bir işi yaptığında (çöpü çıkarmak gibi) ona para verilince, çocuğa “Senin evde sorumluluğun yok.” mesajı veriliyor. Halbuki çocuk da ailenin bir parçası ve onun da evde sorumlulukları vardır. Zaten çocuğun sorumluluğu olan bir şey için ona para vermek sağlıksızdır.

Çocuk yaptığı iş karşılığında para almaya alışırsa, para almadığı zaman kişisel sorumluluklarını yerine getirmemektedir.

Peki, çocuğa parayı ne karşılığında vermek lazım?

Girişimcilik

Çocuk evde sorumluluğu dışında bir problem bulup onu çözerse, o emek karşılığı para verilebilir. Bu çocuğa girişimciliği öğretecektir.

Okullar çocuklara problem bulmayı değil, verilen problemi çözmeyi öğretir. Ama asıl önemli olan verilen problemi çözmek değil, problem bulmak ve ona çözüm üretmektir.

Örneğin, çocuk babasına yardım ederse, para almamalıdır ama sorumluluk alanı dışında problem bulup çözüm üretirse para alabilir.

Çocuk evde güneşten yaprakları yanan çiçekler için çözüm üretirse, para alabilir. Bu para da biramaç için kullanılmalıdır.

Harçlık

Çocuklara yaşlarına göre günlük, haftalık ya da aylık harçlık vermek onların parayı idare etme becerisini geliştirir. Küçük çocuklara günlük, büyüdükçe ve öğrendikçe haftalık ve aylık olarak harçlık verilmelidir. Böylece o gün harcayabilecekleri para miktarını öğrenirler. Büyük bir şey istediklerinde, onların harçlıklarını biriktirerek katkıda bulunmalarını sağlamak ise değer öğrenmeleri için iyi biryoldur. Çocuk, az da olsa mutlaka kendisi biriktirmelidir. Bu şekilde çocuk hedef koymayı, özdenetimi, para biriktirmeyi ve hayatı yönetmeyi öğrenecektir.

çocuk ve para

Kendilerine ait paraları olması, zarar verdiklerinde birikimlerinden karşılamaları ya da harçlıklarından keserek ödemeleri onlar için iyi bir eğitim olacaktır. Böylece yapılan şeyin bedeli olduğunu anlayacaklar ve zarar verme konusunda dikkatli olacaklardır. Oysa kırdıkları bir şey için bağırmanızın, sokağa çıkarmamanızın acısı hemen unutulur.

Harçlık, okul başarısını ödüllendirmek veya kötü davranışı cezalandırmak için kullanılmamalı ve okul çalışmasıyla bağlantılı olmamalıdır. Ev ödevleri veya iyî not için ödeme yapılmamalıdır. Okul çalışmasının önemli ve ciddi bir çaba gerektirdiği çocuğa kavratılmalıdır. Bu nedenle ev ödevlerinin yerine getirilmesi, ailenin sakin olduğu zamanlara göre planlanmalıdır .(Estess ve Barocas,2005)

Cezalandırmaya ihtiyaç duyulduğunda ise, asla harçlıktan kesinti yapma ya da harçlık vermeme yoluna gidilmemelidir. Bu davranış, disiplinle para yönetimini birbirine karıştırır .(Levin ve Ryan,2005)

Çocukların zaman zaman maliyeti düşük hatalar yapmaları gerekebilir. Harçlık vererek, çocukların çok pahalı olmayan finansal hatalar yapmalarına, diğer bir ifade ile deneyimleriyle para yönetimini öğrenmelerine izin verilebilir. Daha küçük çocuklar ilk harçlık almaya başladıklarında hepsini alır almaz harcarlar. Bunu yaptıklarında, bir bütçe dâhilinde harcama yapmaları gerektiğini zor bîr yolla öğrenirler. Böyle bir durumda ebeveynler, sonraki harçlığın ödeme zamanı gelene kadar çocuklarına para vermemelidirler. Çocuklar zamanla, deneme yanılma yöntemiyle satın almalarında seçici olmaya ve harcamalarında ihtiyatlı davranmaya başlayacaklardır. Örneğin, resimli hikâyeye para verirlerse sinema için yeterli paralarının kalmayacağını anlayıp eninde sonunda paralarını idare etmesini öğreneceklerdir. Aslında onların şimdi küçük hatalar yapmaları, ilerde daha büyük hatalar yapmalarından iyidir. Çünkü çocukken öğrenemezlerse, yetişkin olduklarında hatalarının maliyeti daha da büyüyebilir.

Harçlık ne zaman verilmeye başlanmalı sorusunun cevabı ise yapılan çalışmalarda ortaya çıkmaktadır. Son çalışmalar, çocukların çoğunun 3 yaşındayken para hakkında bilgi almaya ve ürünlerin nasıl satın alındığını ve satıldığını öğrenmeye hazır ve istekli olduklarını, 5 yaşına geldiklerinde ise çoktan tasarruf yapmaya başladıklarını göstermiştir. (Martin ve Oliva,2001; Roosevelt,2005) Bu nedenle harçlık anaokulu çağında belki, ama birinci sınıfa başladıkları 7 yaşından itibaren kesinlikle verilmelidir.(Levin ve Ryan,2005; Reeks,2005)

Seçilen harçlık miktarı mutlaka yaşına uygun olmalıdır, ne az ne fazla. Bunu hesaplamak çok zor değildir. Çocukların yaşını, koşullarını ve gereksinimlerini düşünmeniz yeterlîdir. Doğru hesap yaptıysanız, ek para vermemeniz gerekir.

Harçlık ne tür harcamaları kapsamalıdır?

Çocuklara nelere harcama yapacakları söylenmemelidir fakat harçlıklarını üç alanda kullanmaları gerektiği söylenebilir:

  • Paylaşma: Harçlığın %10’u hayır kurumlarına bağış yapmak, aile bireyleri veya arkadaşları için doğum günü hediyesi almak,
  • Tasarruf: Harçlığın %10-20’si haftalık harçlıklarından daha pahalı olan mal ve hizmetleri elde etmek için biriktirmek,

o Harcama: Geri kalan miktar ise oyuncak, şekerleme, giyim eşyaları ve eğlence gibi günlük isteklerine harcama yapmak amacıyla kullanılmalıdır .(Horan,2005; Ritter,2005)

Harçlık vererek para yönetimi becerilerini öğretmek adına ebeveynlerin yapmaları ve yapmamaları gereken uygulamalar ise şöyle özetlenebilir;

  • Harçlık, para yönetimi becerisini öğretmek için her hafta aynı günde benzer tutarda verilmeli, günlük ev işleriyle ilişkilendirilmemeli ve ödeme zamanı geciktirilmemelidir.
  • Miktar artışları çocuğun yaşıyla orantılı olmalı, ihtiyaçlarına göre belirlenmeli ve komşuların verdiği miktara göre değil ailenin ekonomik durumuna göre ödenmelidir.
  • Paranın ne için kullanılabileceği anlatılmalıdır. Ancak çocukların harcamaları kontrol edilmemeli, paralarıyla nelere harcama yaptıkları sorulmamak, kendi harcama hatalarından da bir şeyler öğrenmelerine izin verilmelidir.
  • Harçlıklarının küçük bir miktarını tasarruf hesabına aktarmaları ve her ay tasarruflarına ne kadar ekleme yaptıklarını hesaplamaları teklif edilmeli; ancak bu konuda ısrarcı olmamalı; diğer taraftan bütün paralarını tasarruf hesabına yatırmalarına izin verilmemelidir.
  • Harcamalarını sınırlamama!) ve çocukları bıktıran çok uzun süreli tasarruf amaçları belirlememelidir.
  • Ekstra harcamaları için çocuklara kural dışı para yardımında bulunmamalıdır.
  • Harçlık, kötü davranışı cezalandırma veya iyi davranışı ödüllendirme aracı olarak kullanılmamalıdır.
  • 15-16 yaşlarına geldiklerinde, giysi, sosyal aktiviteler ve diğer maddelere harcama yapmaları için çocukların kullanabilecekleri kendilerine ait bir bütçe geliştirmelerine yardım edilmelidir.

Psikolog AYDAN BAŞARAN SEYMEN

KAYNAKÇA:

SEMERCİ, “Birlikte Büyütelim” ,Çocuk ve Ruh Sağlığı, Alfa Yayınevi, 2017

ERSOY, “Çocuklara Para Yönetimini Öğretmede Ebeveyn Rehberliği”

SAÜ.Eğitim Fakültesi Dergisi,2008 BOLAT, “Beni Ödülle Cezalandırma”,

Mutlu ve Başarılı Çocuk Yetiştirmek İçin Rehber,Doğan Yayınevi,2016


BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ



ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.